Tv voor ouderen met dementie kan rust, plezier en een gespreksonderwerp geven. Maar dezelfde tv kan ook zorgen voor onrust, verwarring of vermoeidheid. Het verschil zit zelden in de tv zelf. Het zit in wat er op het scherm komt, hoe lang je naaste kijkt, hoe makkelijk de tv werkt en of jullie samen kijken. In dit artikel lees je hoe je dat stap voor stap regelt.
Waarom tv kijken met dementie anders wordt
Met dementie wordt het moeilijker om de aandacht ergens bij te houden. Volgens dementie.nl verliezen veel mensen de interesse in een tv-programma of film. Een lange film is lastig te volgen, zeker als reclame de film steeds onderbreekt.
Daarnaast verwerken de hersenen prikkels anders. Geluid, licht en beweging komen harder binnen en het filter dat onbelangrijke geluiden wegzet, werkt minder goed. Een programma dat voor jou gewoon klinkt, kan voor je naaste druk en verwarrend voelen.
Ook het tempo van gewone televisie speelt mee. Snelle scènewisselingen, plotselinge geluidseffecten en ingewikkelde verhaallijnen vragen veel van iemand die informatie trager verwerkt.
Welke programma's passen bij tv voor ouderen met dementie
Er is geen lijst die voor iedereen werkt. Wat je naaste vroeger graag zag, is een goed vertrekpunt. Let daarna vooral op hoe iemand reageert tijdens en na het kijken.
Rustig tempo en weinig wisselingen
Kies beelden die rustig in beeld blijven: een landschap, een tuin, dieren, een wandeling door een stad. Hoe minder plotselinge overgangen, hoe makkelijker het is om mee te kijken. Korte programma's of fragmenten werken vaak beter dan een hele film.
Muziek, natuur en vertrouwde beelden
Muziek uit de tijd van je naaste roept vaak herkenning op. Dementie.nl noemt in het overzicht van activiteiten in en om het huis onder meer oude tv-programma's via de zender ONS en NostalgieNet, concertopnames en live camera's. Denk aan een webcam bij het strand, in een dierentuin of op de Veluwe.
Nostalgie is fijn, maar het hoeft niet alleen het verleden te zijn. Ook een nieuw natuurprogramma of een concert kan veel plezier geven.
Wat je beter kunt vermijden
- Nieuws en actualiteiten met beelden van rampen, geweld of oorlog
- Spelprogramma's met applaus, zoemers en snelle vragen
- Series met spanning, harde muziek of plotselinge schrikmomenten
- Zenders met veel reclameblokken tussendoor
Merk je dat je naaste schrikt van iets op het scherm of het voor echt aanziet? Zet het programma dan rustig uit en praat even over iets anders.
Te veel of te weinig prikkels: let op deze signalen
Zowel te veel als te weinig prikkels kan onrustig maken. Dementie.nl adviseert om goed te kijken hoe iemand reageert op de televisie. Deze signalen helpen je daarbij.
Mogelijk te veel prikkels:
- Je naaste moppert, is snel geïrriteerd of zegt nee tegen iets wat hij of zij meestal leuk vindt
- Veel praten, tikken of friemelen tijdens het kijken
- Steeds opstaan of weg willen uit de kamer
- Moeilijker in slaap komen na een avond tv
Mogelijk te weinig prikkels:
- Je naaste kijkt nergens echt naar en lijkt in een soort sluimerstand te zitten
- Zelf geluid maken of rondlopen om iets te doen te hebben
Twijfel je? Zet de tv een kwartier uit en kijk wat er gebeurt. Wordt je naaste rustiger, dan was het waarschijnlijk te veel. Blijft de onrust of wordt het erger, dan zoekt je naaste misschien juist iets om naar te kijken of te doen.
Zo stel je de tv eenvoudig in
Veel mantelzorgers lopen vast op de techniek. Moderne afstandsbedieningen en menu's zijn ingewikkeld, en een verkeerde knop zet een programma op pauze of opent een menu. Deze aanpassingen maken het makkelijker:
- Eén afstandsbediening. Leg andere afstandsbedieningen uit het zicht. Er bestaan ook eenvoudige afstandsbedieningen met een paar grote knoppen.
- Vaste zenders vooraan. Zet de paar zenders die je naaste kijkt op de eerste nummers.
- Automatisch afspelen uit. Bij streamingdiensten begint anders vanzelf de volgende aflevering of een voorvertoning.
- Geluid op een vast niveau. Niet te hard, en controleer of het geluid van reclame niet harder is dan van het programma.
- Ondertiteling bij slecht horen. Probeer het uit; voor sommige mensen is het juist te druk.
- Een kaartje met foto's. Maak een eenvoudige stap voor stap kaart: welke knop voor aan, welke voor uit.
Samen kijken in plaats van de tv als oppas
Het is verleidelijk om de tv aan te zetten zodat je even iets anders kunt doen. Dat mag ook af en toe. Toch werkt tv het fijnst als het een moment samen is en niet de hele dag op de achtergrond staat.
Ga erbij zitten, benoem wat je ziet en vraag wat je naaste ervan vindt. Een beeld van een haven kan een verhaal over vroeger oproepen. Stop na een korte tijd en doe daarna iets anders: een kop thee, een wandeling, een klusje. Zo blijft de tv een onderdeel van de dag en vervangt hij niet het contact met anderen.
Zo maak je er een gesprek van
- Benoem wat je ziet: "Kijk, een paard in de wei."
- Stel open vragen zonder overhoring, zoals "Wat vind jij van die tuin?" in plaats van "Weet je nog waar dat was?"
- Vertel zelf een herinnering die bij het beeld past
- Neurie of zing mee bij muziek die je naaste kent
- Laat stiltes bestaan; samen zwijgend kijken is ook contact
Als je naaste geen interesse meer heeft
Het kan gebeuren dat iemand die vroeger graag tv keek, er nu niet meer naar kijkt. Dat hoort bij de concentratieproblemen die dementie kan geven. Forceer het dan niet. Probeer een korter fragment, ander soort beelden of alleen muziek. Lukt het niet, kies dan een activiteit met de handen, zoals samen de was vouwen, bloemen schikken of een fotoalbum doorbladeren.
Het juiste moment van de dag
Kijk op momenten waarop je naaste de meeste energie heeft. Dat is voor veel mensen in de ochtend of vroege middag. Een vast ritme helpt: elke dag ongeveer op dezelfde tijd, met een duidelijk begin en einde.
Aan het einde van de middag en in de avond worden veel mensen met dementie onrustiger. Kies dan voor extra rustige beelden of zet de tv op tijd uit. In ons artikel over dementie en slaap lees je meer over rust in de avond en nacht.
Laat de tv liever niet de hele dag aan staan. Volgens dementie.nl kan achtergrondgeluid van radio en televisie de concentratieproblemen erger maken. Zet het uit als je merkt dat het alleen maar onrust geeft.
Rustige beelden met Menta
Gewone televisie is gemaakt voor de gemiddelde kijker. Menta is een streamingplatform met video's die speciaal zijn gemaakt voor mensen met dementie: een rustig tempo, geen plotselinge overgangen en geen schrikgeluiden. Je kiest zelf wat past bij je naaste, van natuur en dieren tot muziek.
Lees meer over de gedachte erachter in Werkt televisie op dezelfde manier voor iedereen? of bekijk waarom Menta anders werkt.
In het kort
- Kies rustige, korte programma's met muziek, natuur of vertrouwde beelden
- Vermijd nieuws, spelprogramma's en zenders met veel reclame
- Let op signalen van te veel of te weinig prikkels
- Maak de tv eenvoudig: één afstandsbediening, vaste zenders, automatisch afspelen uit
- Kijk samen, op een vast moment, en zet de tv daarna weer uit
Wanneer vraag je hulp?
Verandert het gedrag van je naaste plotseling, of wordt de onrust duidelijk erger? Neem dan contact op met de huisarts. Soms zit er een lichamelijke oorzaak achter, zoals pijn of een infectie. Ook Alzheimer Nederland raadt aan om bij twijfel de huisarts in te schakelen.
Voor vragen over de dagelijkse zorg kun je terecht bij de casemanager dementie. Op Thuisarts.nl lees je wat een casemanager voor jullie kan regelen. Merk je dat je naaste zich verzet tegen hulp? Lees dan ook hoe je omgaat met hulpweigering bij dementie.
