Muziek bij dementie kan veel losmaken. Een liedje uit de jeugd van je naaste zorgt soms voor een glimlach, meetikken met de voet of een regel tekst, ook op dagen dat praten moeilijk gaat. Muziek verandert het verloop van dementie niet. Maar het kan wel zorgen voor fijne momenten samen en een gevoel van herkenning. In dit artikel lees je hoe je muziek kiest, wanneer je die inzet en waaraan je merkt dat het te veel wordt.
Waarom muziek bij dementie zo veel losmaakt
Met dementie wordt het lastiger om nieuwe dingen te onthouden. Liedjes van vroeger blijven vaak veel langer hangen. Volgens dementie.nl kan iemand soms niet meer goed praten, maar lukt meezingen met bekende liedjes nog wel. Muziek kan stress verlagen, iemand in beweging brengen en herinneringen en emoties oproepen.
Je kent het misschien zelf: je vader weet niet meer wat hij vanochtend at, maar zingt nog elk woord van een hit van Johnny Jordaan mee. Een liedje brengt niet alleen de tekst terug, maar vaak ook het gevoel van toen.
Alzheimer Nederland schrijft dat muziek bij dementie vergeten herinneringen of het gevoel daarvan naar boven kan halen. Daarom heeft de organisatie afspeellijsten gemaakt met hits uit de jaren '30 en '40, '50 en '60 en '70 en '80, om samen met je naaste te luisteren.
Welke muziek past bij je naaste?
Smaken verschillen, ook bij dementie. Er bestaat geen afspeellijst die voor iedereen werkt.
Begin bij de jeugd van je naaste
Dementie.nl raadt aan om muziek te zoeken uit de tijd dat iemand tussen de 15 en 25 jaar oud was, omdat liedjes uit die levensfase het langst blijven hangen. Kijk ook naar de regio waar je naaste opgroeide: muziek uit die streek of uit een bepaalde geloofstraditie kan veel losmaken. Deze vragen helpen bij het samenstellen:
- Op welke muziek ging je naaste vroeger dansen?
- Welk nummer werd gedraaid op de bruiloft?
- Zong je naaste in een koor, in de kerk of bij de harmonie?
- Welke radioprogramma's of artiesten waren favoriet?
- Staan er nog lp's, cassettebandjes of cd's in de kast?
Vraag ook broers, zussen, kinderen en oude vrienden. Schrijf de nummers op, zodat ook anderen die helpen ze kunnen gebruiken.
Smaak kan veranderen
Dementie.nl merkt op dat dementie iemands muzieksmaak kan veranderen. Iemand die altijd van klassiek hield, kan nu ineens genieten van smartlappen. Probeer dus ook eens iets anders dan je verwacht, en laat je naaste zelf kiezen als dat lukt.
Een rustige en een vrolijke lijst
Sommige nummers geven energie, andere helpen tot rust te komen. Twee aparte lijsten maken het makkelijker. In de ochtend passen vrolijke, ritmische nummers. In de avond werken langzame, zachte liedjes vaak beter.
Waar je voorzichtig mee bent
- Harde of snelle muziek met plotselinge wisselingen
- Nummers die doen denken aan verdriet, verlies of een moeilijke periode
- Radiozenders met veel reclame, nieuws en gepraat
- Muziek die je naaste nooit mooi vond
Samen luisteren, zingen en bewegen
Muziek luisteren is goed, muziek maken ook, schrijft dementie.nl. Samen luisteren, zingen of muziek maken versterkt de band. Zo pak je het aan:
- Neurie eerst. De melodie komt vaak eerder terug dan de tekst.
- Zing de eerste regel. Misschien zingt je naaste verder. Lukt dat niet, dan is dat ook goed.
- Houd de maat. Klappen, op tafel tikken of meetikken met de voet maakt meedoen makkelijk.
- Beweeg rustig mee. Deinen, handen vasthouden of armbewegingen vanuit de stoel tellen ook als dansen.
- Gebruik een eenvoudig instrument. Een tamboerijn, sambaballen of een app waarmee je digitaal een instrument kiest.
- Praat over het liedje. Vraag "Waar denk je aan bij dit nummer?" in plaats van "Weet je nog?"
Maak er geen overhoring van. Samen zwijgend luisteren is ook contact.
Muziek bij dagelijkse klussen
Een bekend liedje tijdens het aankleden, het dekken van de tafel of voor een wandeling maakt een klus vaak lichter. Draai je elke dag hetzelfde nummer bij dezelfde bezigheid, dan kan dat werken als een vriendelijk signaal: nu gaan we eten.
Gebruik muziek als gezelschap, niet als opdracht. Stopt je naaste om mee te zingen, stop dan even mee.
Een muziekdoos met herinneringen
Verzamel oude platenhoezen, concertkaartjes, een trouwfoto of een plaatje van een favoriete zanger in een doos. Als je die samen bekijkt terwijl de muziek speelt, ontstaat er vanzelf een gesprek. Vraag de rest van de familie om iets toe te voegen.
Het juiste moment en de juiste plek
Muziek die de hele dag op de achtergrond aanstaat, wordt al snel geluid. Korte momenten met een duidelijk begin en einde werken meestal fijner. Twintig tot dertig minuten is vaak genoeg.
Aan het einde van de middag en in de avond worden veel mensen met dementie onrustiger. Kies dan voor rustige muziek. Meer over de avond en nacht lees je in dementie en slaap.
Praktische tips:
- Eén geluidsbron. Zet de tv uit als de muziek aan staat.
- Prettig volume. Controleer of het gehoorapparaat in zit en werkt.
- Tablet en speaker. Dementie.nl tipt een tablet, zodat je ook video's bij de muziek kunt laten zien, en een bluetoothspeaker omdat die beter klinkt dan de speakers van een tablet.
- Koptelefoon? Die moet goed zitten. Leg eerst uit wat je gaat doen. Wil je samen luisteren en praten, dan is een speaker handiger.
- Eenvoudige radio. Een radio met één grote knop of een vaste afspeellijst is makkelijker dan menu's en apps.
Hoort tv ook bij de dag? In tv voor ouderen met dementie lees je hoe je kijken rustig houdt.
Als muziek niet goed valt
Muziek raakt, en niet altijd op een fijne manier. Let op deze signalen:
- Fronsen, oren dichthouden of weg willen uit de kamer
- Verdrietig of huilerig worden
- Meer friemelen, ijsberen of spanning dan daarvoor
- Moeilijker tot rust komen na afloop
Zie je dit, kies dan een ander nummer, zet het zachter of zet de muziek uit. Haal het nummer van de lijst.
Is je naaste al erg onrustig, dan helpt muziek niet altijd meteen. Soms is het beter om eerst prikkels te verminderen, rustig naast je naaste te gaan zitten en zacht te praten. Merk je dat je naaste zich verzet tegen hulp, lees dan ook hoe je omgaat met hulpweigering bij dementie.
Muziektherapie bij dementie
Zelf muziek draaien is iets anders dan muziektherapie. Een muziektherapeut is daarvoor opgeleid en werkt met vaste doelen. Merk je dat muziek veel doet bij je naaste en wil je er meer mee? Dementie.nl raadt aan om dan eens advies te vragen aan een muziektherapeut. Volgens dementie.nl laat onderzoek uit 2023 bij mensen met frontotemporale dementie zien dat muziektherapie kan helpen om onbegrepen gedrag te veranderen. Meer informatie vind je bij de Nederlandse Vereniging voor Muziektherapie.
Ook buiten de deur is er veel muziek. Afdelingen van Alzheimer Nederland, koren en ontmoetingscentra organiseren zangmiddagen en muziekactiviteiten. Alzheimer Nederland wijst ook op Radio Remember, een online radiostation dat dagelijks muziek draait voor ouderen met dementie.
Rustige muziek en beelden met Menta
Menta is een streamingplatform met video's voor mensen met dementie. De beelden hebben een rustig tempo, zonder plotselinge overgangen of schrikgeluiden. Je kunt samen kijken en luisteren naar rustige natuur- en landschapsbeelden met muziek. Lees meer in waarom Menta of in Werkt televisie op dezelfde manier voor iedereen?
In het kort
- Zoek muziek uit de tijd dat je naaste tussen de 15 en 25 jaar was
- Maak een rustige en een vrolijke afspeellijst
- Luister samen: neuriën, zingen, klappen en praten over het liedje
- Kies korte muziekmomenten in plaats van de hele dag muziek
- Zet het zachter of uit bij signalen van onrust
Wanneer vraag je hulp?
Verandert het gedrag van je naaste plotseling, of wordt de onrust duidelijk erger? Neem dan contact op met de huisarts. Soms zit er een lichamelijke oorzaak achter, zoals pijn of een infectie. Voor vragen over de dagelijkse zorg kun je bij de casemanager dementie terecht. Op Thuisarts.nl lees je wat een casemanager voor jullie kan regelen.
En vergeet jezelf niet. Je eigen favoriete muziek in een rustig kwartier kan ook voor jou als mantelzorger fijn zijn.